تبلیغات
اَشهَدُ اَنَّ اَمیرالمُومِنینَ عَلیّاً وَلیُّ الله - آداب عیادت از بیمار
اللهمّ صلّ علی فاطمة وابیها و بعلها و بنیها و امّها
هروقت دیدی تنها شدی بدون خدا همه رو بیرون کرده تا خودت باشی و خودش ...
درباره ما
بسم الله الرحمن الرحیم


اللهم صل علی محمد و آل محمد

و عجل فرجهم


حضرت روح الله:

هیچگاه نگفته و نمی گویم که امروز در این جمهوری، به اسلام بزرگ با همه ابعادش عمل میشود و اشخاصی از روی جهالت و عقده و بی انضباطی بر خلاف مقررات اسلام عمل نمیکنند ، لکن ... اگر این اقلیت اشکال تراش و کارشکن به کمک بشتابند تحقق این آمال آسان تر و سریع تر خواهد بود و اگر خدای نخواسته اینان به خود نیایند، چون توده ملیونی بیدار شده و متوجه مسائل است و در صحنه حاضر است ... کجروان و اشکال تراشان در مقابل این سیل خروشان نخواهند توانست مقاومت کنند."
فرازی از وصیتنامه


رهبر معظم انقلاب:

"اگر كسى در مقابل جوانان ادّعا كند و بگوید نظام اسلامى ما هیچ عیبى ندارد و همان قالبى را كه اسلام خواسته، ما پیاده مى‌كنیم، گزاف گفته است. به هیچ وجه اینطور نیست ... اما آنچه كه حقیقت است، این است كه ما به عنوان مسلمانانى كه راهمان را شناخته ایم، تصمیم خود را گرفته‌ایم و نیروى خود را براى این راه گذاشته‌ایم؛ با همه وجود در این راه حركت مى‌كنیم و ادامه خواهیم داد."
دیدار با جوانان اصفهان. ۸۰/۸/۱۲

نویسندگان
لینک های ویژه
پیوندهای روزانه
صفحات جانبی
آماروبلاگ
کل بازدید :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
تعداد نویسندگان :
تعداد کل پست ها :
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :
دیگر امکانات
[cb:blog_page_title]
[cb:post_body1] [cb:post_body2]


طبقه بندی: [cb:post_category_name]،
برچسب ها:[cb:post_tag_name]،


[cb:post_continue_link]
تاریخ : [cb:post_create_date] | [cb:post_create_time] | نویسنده : [cb:post_author_name] | نظرات([cb:post_comment_count])

.: تعداد کل صفحات [cb:pages_total] :. [ [cb:pages_no] ]

.: Weblog Themes By Bia2skin :.
مطالب اخیر وبگاه
آداب عیادت بیمار و آثار آن

محمدمهدی فجری


در مـكـتب انسان‌ساز اسلام، عیادت مریض و دیدار او از اهمیت و ارزش ویژه‌ای برخوردار است؛ زیرا ایـن رفـتـار نـیـك، مشمول رضـایـت خـداوند است و نقش بسزایی در تحكیم روابط انسانی و صمیمیت و اخوت، ایفا می‌كند.
بـه هـمـیـن دلیـل، رسـول خـدا (ص) در تـفـسـیر آیه «فَاِذا قُضِیَتِ الصَّلوةُ فـَانـْتـَشـِرُوا فـِی الاَْرْضِ»،
(1) عـیـادت مـریض را در كنار دیگر رفتارهای ارزشمند اخلاقی، ذكر كرده، می‌فرماید: «مـنـظـور آیه [از پراكنده شدن در زمین] طلب كارهای دنیوی نیست؛ بلكه منظور، عیادت مریض ، تشییع جنازه و دیدار برادر دینی در راه خداست.» (2)
آن بزرگوار با تبیین جـایـگـاه عیادت در پـیـشـگـاه خـداوند متعال فرموده است: «یُعَیِّرُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ عَبْداً مِنْ عِبَادِهِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ فَیَقُولُ عَبْدِی مَا مَنَعَكَ إِذَا مَرِضْتُ أَنْ تَعُودَنِی فَیَقُولُ سُبْحَانَكَ سُبْحَانَكَ أَنْتَ رَبُّ الْعِبَادِ لَا تَأْلَمُ وَ لَا تَمْرَضُ فَیَقُولُ مَرِضَ أَخُوكَ الْمُؤْمِنُ فَلَمْ تَعُدْهُ وَ عِزَّتِی وَ جَلَالِی لَوْ عُدْتَهُ لَوَجَدْتَنِی عِنْدَهُ ثُمَّ لَتَكَفَّلْتُ بِحَوَائِجِكَ فَقَضَیْتُهَا لَكَ وَ ذَلِكَ مِنْ كَرَامَةِ عَبْدِیَ الْمُؤْمِنِ وَ أَنَا الرَّحْمَنُ الرَّحِیمُ؛
(3) خداوند متعال در روز قیامت بنده‏اى از بندگان خود را سرزنش و ملامت می‌فرماید. آن گاه [خطاب به او] می‌فرماید: ای بنده من! چه چیز مانع شد هنگامی كه مریض بودم به عیادت من نیایی؟ او می‌گوید: منزهی تو و تو پروردگار بندگان هستی، ناراحتی به تو اصابت نمی‌كند و مریض نمی‌شوی. خدای عزّوجلّ می‌فرماید: برادر مؤمن تو بیمار شده بود و تو او را عیادت نكردی. به عزت و جلالم قسم! اگر او را عیادت كرده بودی من را در آنجا می‌یافتی؛ سپس من متكفل خواسته‌هایت می‌شدم و آنها را برایت برآورده می‌كردم. و این به سبب كرامت بندۀ مؤمنم است و من رحمان و بخشایشگر هستم.»
امـیـر مـؤمـنـان(ع)اهـمـیـت عـیـادت مـریـض را در مقایسه با دیـگـر اعمال نیك یادآور شده، می‌فرماید: «مِنْ أَحْسَنِ الْحَسَنَاتِ عِیَادَةُ الْمَرِیضِ؛
(4) از جمله نیكوترین اعمال حسنه، عیادت مریض است.»
در سیرۀ رسول خدا(ص) می‌بینیم كه آن حضرت، همواره از بیماران عیادت می‌کرد
(5) و مهم‌تر آنكه دیگران را نیز به این امر سفارش می‌فرمود. امام صادق (ع)می‌فرمود: «أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ (ص) أَمَرَهُمْ بِسَبْعٍ وَ نَهَاهُمْ عَنْ سَبْعٍ أَمَرَهُمْ بِعِیَادَةِ الْمَرْضَى؛(6) رسول خدا (ص) مردم را بر انجام هفت چیز دستور داده و از انجام هفت چیز نهى فرموده است:[اوّل اینكه] مردم را امر به عیادت بیماران نمود.»
چو مسلم ز مسلم عیادت كند
از این ره خدا را عبادت كند
به جنّت زند گام تا بازگشت
كه با مؤمنى یار و دمساز گشت‏

از میان تمامی دستورهای اولیای دین بر عیادت و دیدار از بیماران، بر عیادت چند بیمار بیش‌تر تأکید شده است:
اول: عیادت مؤمن
دین اسلام، احترام ویژه‌ای برای انسان مؤمن قائل شده است. این احترام تا بدانجا است كه رسول خدا(ص) می‌فرماید: «الْمُؤْمِنُ حَرَامٌ كُلُّهُ عِرْضُهُ وَ مَالُهُ وَ دَمُه؛
(6) همه چیز مؤمن [همچون] عرض و مال و خون او محترم است.»
از منظر دین دشنام به مؤمن، باعث فاسق شدن و جنگ كردن با او سبب كفر و غیبت او گناهی بزرگ و حرمت مال او همانند حرمت خون او معرفی شده است.
(8) در این میان، عیادت او در بستر بیماری، تأکیدی بر تكریم و پاسداشت مقام اوست. به همین علت، اولیای دین، بر عیادت بیمار مؤمن، تأکید فراوانی کرده‌اند. رسول خدا (ص) در بیان یكی از هفت حق واجب انسان مؤمن بر دیگران می‌فرماید: «... وَ أَنْ یَعُودَهُ فِی مَرَضِهِ ...؛ (9) هر گاه بیمار شد از او عیادت کند.»

دوم: عیادت همسایه
یكی از دستورهای قرآن كریم و همچنین از حقوق واجب هر مسلمان، رعایت حقوق همسایه است. به سبب چنین اهمیتی است كه رسول خدا(ص) فرموده است: «مَا زَالَ [جَبْرَئِیلُ ] یُوصِینِی بِالْجَارِ حَتَّى ظَنَنْتُ أَنَّهُ سَیُوَرِّثُه‏؛
(10) جبرئیل دربارۀ همسایه، آن قدر به من سفارش می‌كرد كه پنداشتم همسایه ارث می‌برد.» در اهمیت همسایه همین بس كه قرآن كریم، این كتاب جاوید و ماندگار الهی در كنار دستور به پرستش الهی و احسان به پدر و مادر، بستگان و خویشاوندان، به نیكی در حق همسایگان توصیه کرده است. (11) مهم‌تر آنكه در قرآن كریم، علاوه بر ذكر همسایگان نزدیك، به حق همسایگان دور نیز تصریح كرده است. (12)
دربارۀ حق و حقوق همسایه، سفارشهای بسیاری از معصومان رسیده است كه یكی از آنها عیادت همسایة بیمار است؛ چنان كه رسول خدا (ص) می‌فرمود: «أَ تَدْرُونَ مَا حَقُّ الْجَارِ قَالُوا لَا قَالَ إِنِ اسْتَغَاثَكَ أَغَثْتَهُ وَ إِنِ اسْتَقْرَضَكَ أَقْرَضْتَهُ وَ إِنِ افْتَقَرَ عُدْتَ عَلَیْهِ وَ إِنْ أَصَابَتْهُ مُصِیبَةٌ عَزَّیْتَهُ وَ إِنْ أَصَابَهُ خَیْرٌ هَنَّأْتَهُ وَ إِنْ مَرِضَ عُدْتَهُ وَ إِنْ مَاتَ تَبِعْتَ جَنَازَتَهُ؛
(13) آیا مى‏دانید حق همسایه چه اندازه است؟ گفتند: نمى‏دانیم. فرمود: اگر از تو كمك خواهد، كمكش كنی و اگر از تو قرض بخواهد، به او قرض دهی و اگر نیازمند شود، نیازش را برطرف كنی و اگر مصیبتی به او برسد، تسلیتش گویی و اگر خیری به او رسد، تهنیتش گویی و اگر مریض شد، به عیادش روی، و اگر از دنیا رفت، جنازه‌اش را تشییع كنی.»
در سیرۀ آن بزرگوار آمده است كه ایشان حتی از همسایه یهودی نیز عیادت می‌کرد.
(14)

در مـكـتب انسان‌ساز اسلام، عیادت مریض و دیدار او از اهمیت و ارزش ویژه‌ای برخوردار است؛ زیرا ایـن رفـتـار نـیـك، مشمول رضـایـت خـداوند است و نقش بسزایی در تحكیم روابط انسانی و صمیمیت و اخوت، ایفا می‌كند.


سوم: عیادت سادات
در سیره پیشوایان ما، احترام و مقام خاصی برای بنی‌هاشم (سادات) و فرزندان با تقواى پیامبر(ص) ذكر شده است كه این احترام، نوعی تكریم به شخص پیامبر(ص) است. رسول خدا (ص) درباره عیادت از سادات می‌فرماید: «عِیَادَةُ بَنِی هَاشِمٍ فَرِیضَةٌ وَ زِیَارَتُهُمْ سُنَّةٌ؛
(15) عیادت بنى‌هاشم (سادات) واجب و زیارت آنان سنت است.»

چهارم: عیادت فقیران
یكی از مسائلی كه مشمول عنایت ویژه اسلام شده است، رسیدگی به وضع فقیران و مسکینان است. اسلام عزیز، مردمان را به همنشینى و مصاحبت با ایشان فراخوانده است، تا از این راه، شالوده‏اى اساسى براى برانداختن فقر و زدودن آثار منفى و بد آن، و اقدامى جدّى براى یارى خانواده‏هاى نیازمند پى ریزى كرده باشد. و همه اینها مستلزم آگاه شدن از واقعیّت زندگى آنان از نزدیك، و لمس كردن آثار ناكامى، گرسنگى و نیازمندیهاى گوناگون این خانوارها است که به قول معروف «شنیدن كى بود مانند دیدن؟»
از این رهگذر، یكی از مواردی كه اسلام بر مصاحبت با فقرا تصریح می‌کند، عیادت آنان، هنگام بیماری است؛ چرا كه عیادت، صمیمی‌ترین و دوستانه‌ترین ارتباط را میان مؤمنان ایجاد می‌کند. رسول خدا(ص) در سفارش خود به ابوذر فرمود: «جَالِسِ الْمَسَاكِینَ وَ عُدْهُمْ إِذَا مَرِضُوا وَ صَلِّ عَلَیْهِمْ إِذَا مَاتُوا وَ اجْعَلْ ذَلِكَ مَخْلَصاً؛
(16) ای ابوذر! همنشین مساكین باش و هرگاه بیمار شدند به عیادتشان برو و هنگامی‌كه مردند بر آنان نماز بخوان، و همه این كارها را با اخلاص انجام بده.»

آداب عیادت
اهمیت و توجه فوق‌العاده اسلام به مسئله عیادت، باعث شده است تا دستورها و آدابی را برای این امر ذكر کند كه به برخی از آنها اشاره می‌شود:
1. پیمودن حداقل دو كیلومتر برای ملاقات بیمار
یكی از مواردی كه در سیرۀ رسول خدا (ص) به ثبت رسیده است، عیادت از برخی بیماران، حتی در دورترین نقطه شهر است.
(17) این عنایت ویژه، سبب شده است تا معصومان(ع) بر مسافت یك میل (دو كیلومتر) برای دیدار بیماران تأکید کنند.
رسول خدا(ص) به حضرت علی(ع)فرموده است: «یَا عَلِیُّ سِرْ سَنَتَیْنِ بَرَّ وَالِدَیْكَ سِرْ سَنَةً صِلْ رَحِمَكَ سِرْ مِیلًا عُدْ مَرِیضاً سِرْ مِیلَیْنِ شَیِّعْ جَنَازَةً سِرْ ثَلَاثَةَ أَمْیَالٍ أَجِبْ دَعْوَةً سِرْ أَرْبَعَةَ أَمْیَالٍ زُرْ أَخاً فِی اللَّهِ سِرْ خَمْسَةَ أَمْیَالٍ أَجِبِ الْمَلْهُوفَ سِرْ سِتَّةَ أَمْیَالٍ انْصُرِ الْمَظْلُوم؛
(18) ای على! براى نیكى به والدین دو سال راه‏ بپیما و براى صله رحم یك سال راه‏ بپیما و براى عیادت بیمار، یك میل و براى تشییع جنازه، دو میل و براى اجابت دعوت مؤمن، سه میل و براى زیارت برادر مؤمن، چهار میل و براى دستگیرى گرفتار، پنج میل و براى یارى مظلوم شش میل راه‏پیمایى كن‏.»
جالب آنكه تعیین این مسافت در زمانی است كه انسان از كم‌ترین وسیله حمل و نقل برخوردار بوده است و بیش‌تر مردم، حتی مسیرهای طولانی را پیاده طی می‌کرده‌اند.

2. عیادت كامل
رسول خدا (ص) درباره كیفیت عیادت كامل می‌فرمود: «أَنَّ مِنْ تَمَامِ عِیَادَةِ الْمَرِیضِ أَنْ یَدَعَ أَحَدُكُمْ یَدَهُ عَلَى جَبْهَتِهِ أَوْ یَدِهِ فَیَسْأَلَهُ كَیْفَ هُوَ وَ تَحِیَّاتُكُمْ بَیْنَكُمْ بِالْمُصَافَحَةِ؛
(19) عیادت تام و كامل آن است كه دست خود را بر پیشانی یا دست مریض بگذارد، و از حال [امروز و دیروز] او سؤال کند، و بهترین تحیت و درود بین شما آن است كه دست بدهید.

3. هدیه دادن به بیمار
یكی از رسوم بسیار شایسته، میان بسیاری از مردم، همراه داشتن هدیه برای عیادت مریض است. این تحفه برای كودكان بیمار، معمولا اسباب‌بازی و برای بزرگ‌ترها شیرینی و یا چیزهایی است كه باعث تقویت نیروی جسمی و یا روحی بیمار می‌شود. این عمل، همان دستور دین مبین اسلام است كه بر بردن تحفه برای بیمار، تأکید می‌کند و آن را باعث آرامش خاطر بیمار می‌داند.
در روایت است كه چند نفر از شیعیان به عیادت مریضى می‌رفتند. آنان این‌گونه نقل می‌كنند كه بین راه به امام باقر(ع)برخوردیم. امام(ع)فرمود: «كجا می‌روید؟» گفتیم: «به عیادت فلان ...» فرمود: «بایستید.» ایستادیم، فرمود: «آیا سیب یا گلابى یا كمى عطر یا یك قطعه عود و ... براى هدیه برداشته‏اید؟» گفتیم: «نه چیزى از اینها همراه‏ ما نیست.» فرمود: «مگر متوجه نیستید كه تحفه، باعث آرامش خاطر و راحت روان مریض است.»
(20)

4. دعا بر بالین بیمار
دعا برای سلامتی و عافیت بیمار از دیگر آداب عیادت است. سلمان می‌گوید که نبى اكرم (ص) به عیادت من آمد؛ در حالی كه من در بستر بیماری بودم. آن حضرت [در حقم دعا کرد و] فرمود: «[اى سلمان!] خداوند، رنج تو را بر طرف و اجرت را زیاد کند و بدن و دینت را تا آخر عمر محفوظ نگه دارد.»
(21)
رسول خدا (ص) سفارش می‌کرد كه بر بالین مریض، هفت مرتبه جمله «أَسْأَلُ اللَّهَ الْعَظِیمَ رَبَّ الْعَرْشِ الْعَظِیمِ أَنْ یَشْفِیَكَ» را بگویید تا در صورت فرا نرسیدن اجلش شفا یابد.
(22)

5. امید دادن به بیمار
یكی از مسائلی كه بیماری؛ به ویژه بیماریهای صعب العلاج را طولانی و معالجه را دشوارتر می‌کند، مأیوس شدن از سلامتی و ضعیف شدن روحیه است. اسلام، وظیفه عیادت‌كنندگان می‌داند تا روح امید را در بیمار زنده کنند و وی را به سلامتی امیدوار سازند. رسول خدا(ص) می‌فرماید: «إِذَا دَخَلْتُمْ عَلَى الْمَرِیضِ فَنَفِّسُوا لَهُ فِی الْأَجَلِ فَإِنَّ ذَلِكَ لَا یَرُدُّ شَیْئاً وَ هُوَ یُطَیِّبُ النَّفْسَ؛
(23) هرگاه بر بالین بیمار رفتید، او را به [زندگى و] تأخیر مرگ امیدوار سازید كه [گرچه این امید] سبب برگشت چیزى نمی‌شود؛ اما سبب دلخوشى بیمار می‌شود.»
در این حدیث شریف، خوشدل كردن بیمار و امید بخشیدن به او، به عنوان یك درمان مطرح شده است. دلیل آن این است: بیماری كه از هجوم درد، افسرده‌حال و اندوهگین است، دچار ضعف روحى است و این ضعف روحى، بیمارى او را قوت می‌بخشد و اگر روح او تقویت شود بیمارى را از خود می‌راند.
(24)

6. فاصله بین ایام عیادت
یكی از مسائلی كه بیماران را بسیار می‌آزارد و سبب رنجش آنان می‌شود، ملاقات مكرر عیادت‌كنندگان است. آری، اسلام بر عیادت بیمار تأکید فراوان می‌کند و آن را جزیی از حقوق واجب مسلمانان می‌داند؛ اما بر این مهم نیز سفارش می‌کند كه لازم نیست هر روز از آنها عیادت کنید؛ بلكه بین ایام عیادت، فاصله بیاندازید و برای مثال، هر چهار روز یك بار به ملاقات بیمار بروید. رسول اكرم(ص) می‌فرمود: «أَغِبُّوا فِی الْعِیَادَةِ وَ أَرْبِعُوا إِلَّا أَنْ یَكُونَ مَغْلُوباً؛
(25) عیادت را با فاصله و چهار روز در میان انجام دهید؛ مگر اینكه بیماری غلبه پیدا كرده باشد (از سلامت بیمار مأیوس شده باشید).» همچنین در برخی روایات هر سه روز یك بار را برای عیادت مناسب دانسته‌اند. (26)

7. عیادت كوتاه
مسئله دیگری كه بیماران را رنج می‌دهد، نشستن و صحبت كردن طولانی ملاقات‌كنندگان است؛ زیرا مهم‌ترین چیزی كه بیمار به آن نیاز دارد، آرامش و سكوت است و بر هم زدن این آرامش كه با نشستنهای طولانی به وجود می‌آید اگر سخت‌تر از تحمل درد و رنج نباشد،‌كم‌تر نخواهد بود. به همین علت، شارع مقدس از عیادتهای طولانی به شدت نهی فرموده است؛ چنان كه رسول خدا (ص) می‌فرمود: «أفضَلُ العِیادَةِ اَجْراً سُرعَةُ القِیامِ مِن عِندِ المَریضِ؛
(27) برترین عیادت از نظر اجر و پاداش، عیادتی است كه [كوتاه باشد و عیادت‌كننده] سریع‌تر از نزد بیمار بلند شود.»

8 .عیادت پس از سه روز
رسول خدا (ص) در آداب عیادت بیماران بر این نكته تصریح می‌فرماید كه بیمار را قبل از سه روز، عیادت نکنید و در صورتی كه بیماری بیش از آن به طول انجامید به ملاقات او بروید.
(28)

9. نخوردن چیزی نزد بیمار
از دیگر آداب و دستورهای اسلامی، هنگام دیدار با بیماران، نخوردن چیزی، نزد آنان است. حضرت علی(ع)می‌فرماید: «نَهَى رَسُولُ اللَّهِ(ص) أَنْ یَأْكُلَ الْعَائِدُ عِنْدَ الْعَلِیلِ فَیَحْبِطُ اللَّهُ أَجْرَ عِیَادَتِهِ؛
(29) رسول خدا(ص) از [چیزی] خوردن عیادت‌كننده نزد بیمار نهی می‌کند؛ زیرا خداوند پاداش عیادتش را از بین می‌برد.»
شاید بتوان علت این دستور را این‌گونه بیان کرد: اول آنكه خوردن چیزی در مقابل بیماری كه قادر به خوردن آن چیز نیست، خلاف ادب است؛ چنانچه در دستورهای اسلامی‌از خوردن چیزی در مقابل روزه‌دار نهی شده است. دوم: پذیرایی از عیادت‌كنندگان علاوه بر آنكه زحماتی را برای خانواده بیمار به وجود می‌آورد، هزینه‌های مضاعفی را بر دوش بیمار و خانواده او می‌گذارد. چنین برنامه‌ای را درباره خانواده مصیبت‌دیده نیز مشاهده می‌كنیم. چنان‌كه دین اسلام، دستور مى‏دهد تا چند روز براى خانواده مصیبت‏زده غذا آماده و براى آنان فرستاده شود.
امام صادق(ع) مى‏فرمود: «زمانى كه جعفر بن ابی طالب(ع) به شهادت رسید، رسول خدا(ص) به فاطمه(س) فرمود: «براى اسماء بنت عمیس غذا تهیه كن و تا سه روز با سایر بانوان، نزد او بمانید.» از آن زمان پخت غذا براى اهل مصیبت تا سه روز، سنت شد.»
(30)

10. عیادت از كسی كه به عیادت تو نیامده است
بررسی دستورهای اجتماعی اسلام، ما را به این مهم رهنمون می‌کند كه اتحاد و اخوت بین اجتماع مسلمانان اصل اساسی در اوامر اسلام را تشكیل می‌دهد. دستور به عیادت بیماران، و دعا بر بالین بیمار و به‌ویژه دستور به عیادت بیماران همسایه و یا فقرا و ... برای افزایش پیوند و محبت بین اهل اسلام است؛ از اینرو این دین آسمانی، یكی از آداب عیادت را ملاقات با بیمارانی می‌داند كه در زمان بیماری عیادت‌کننده به دیدن او نیامده‌اند تا ضمن جلوگیری از قطع ارتباط، این عیادت، باعث تحكیم پیوندها شود. به همین دلیل رسول خدا(ص) دستور می‌دهد: «عُدْ مَنْ لَا یَعُودُك؛
(31) عیادت کن از كسی كه به عیادت تو نیامده است.»

11. بیمارانی كه عیادت نمی‌شوند
الف. عیادت سه مریض: صاحب دمل، درد چشم و درد دندان.
رسول خدا(ص) می‌فرماید: «ثَلَاثَةٌ لَا یُعَادُّونَ صَاحِبُ الرَّمَدِ وَصَاحِبَ الضِّرْسِ وَصَاحِبُ الدُّمَلِ؛
(32) سه بیمار عیادت نمی‌شوند؛ بیماری كه چشم درد دارد، و كسی كه دندان درد دارد و كسی كه دمل دارد.»
ب. شارب خمر
امام صادق(ع)از قول رسول خدا(ص) فرمود: «شَارِبُ الْخَمْرِ إِنْ مَرِضَ فَلَا تَعُودُوهُ وَ إِنْ مَاتَ فَلَا تَحْضُرُوه؛
(33) اگر شارب خمر مریض شد به عیادت او نروید و اگر فوت كرد در تشییع جنازه‌اش حاضر نشوید.»

پاداش عیادت
بررسی روایات و سخنان بزرگان درباره اهمیت دیدار از بیماران، بیانگر آن است كه ملاقات با بیماران، علاوه بر افزایش دوستی و صمیمیت و از بین رفتن كدورتها، پاداش اخروی بسیاری نیز به همراه دارد.
1. رحمت الهی
رسول خدا (ص) فرموده است: «مَنْ عَادَ مَرِیضاً فَإِنَّهُ یَخُوضُ فِی الرَّحْمَةِ وَ أَوْمَأَ رَسُولُ اللَّهِ (ص) إِلَى حَقْوَیْهِ فَإِذَا جَلَسَ عِنْدَ الْمَرِیضِ غَمَرَتْهُ الرَّحْمَۀُ؛
(34) هر كس بیمارى را عیادت كند، در رحمت خدا فرو مى‏رود. [در این هنگام] حضرت به اطراف خود اشاره فرمودند (كنایه از اینكه همان‌گونه كه فضا مرا فرا گرفته، رحمت خداوند او را فرا گیرد). پس هر گاه عیادت‌كننده، نزد بیمار بنشیند رحمت الهی او را فرا مى‏گیرد.»
آن بزرگوار، در روایتی دیگر این رحمت الهی را همواره با عیادت‌كننده همراه می‌داند تا آن شخص به همان محل باز گردد.
(35)

2. همراهی فرشتگان در قبر
امام باقر(ع)فرموده است: «كَانَ فِیمَا نَاجَى اللَّهُ بِهِ مُوسَى (ع)رَبَّهُ أَنْ قَالَ یَا رَبِّ أَعْلِمْنِی مِمَّا بَلَغَ مِنْ عِیَادَةِ الْمَرِیضِ مِنَ الْأَجْرِ قَالَ عَزَّ وَ جَلَّ أُوَكِّلُ بِهِ مَلَكاً یَعُودُهُ فِی قَبْرِهِ إِلَى مَحْشَرِهِ؛
(36) از جمله فرازهایى كه در مناجات حضرت موسى(ع)با پروردگار وجود داشت این بود كه پروردگارا! آنچه از پاداش به عیادت‌كننده مریض می‌رسد به من تعلیم بفرما! خداى عزّ و جل فرمود: فرشته‏اى را در قبر بر او (عیادت‏كننده) مى‏گمارم كه تا روز محشر از او [سركشی و] عیادت کند.»

3. طلب آمرزش فرشتگان
رسول خدا (ص) می‌فرماید: «مَنْ عَادَ مَرِیضاً نَادَاهُ مُنَادٍ مِنَ السَّمَاءِ بِاسْمِهِ یَا فُلَانُ طِبْتَ وَ طَابَ لَكَ مَمْشَاكَ بِثَوَابٍ مِنَ الْجَنَّةِ؛
(37)هر كس بیمارى را عیادت كند، یک منادی از آسمان او را به اسم می‌خواند: ای فلانی! خوش باش! و گام برداشتنت به پاداش بهشت گوارایت باد!»

4. نوعی صدقه
در اسلام، موارد متعددی به عنوان صدقه معرفی شده است. یكی از آنها عیادت بیمار است. رسول خدا (ص) می‌فرمود: «عِیَادَتُكَ الْمَرِیضَ صَدَقَة؛
(38) عیادت بیمار، نوعی صدقه است.»

5. استجابت دعای بیمار در حق عیادت كننده
رسول خدا (ص) تأکید می‌کند كه از بیمار بخواهید برایتان دعا کند؛ چنان كه می‌فرماید: «وَ مَنْ عَادَ مَرِیضاً فِی اللَّهِ لَمْ یَسْأَلِ الْمَرِیضُ لِلْعَائِدِ شَیْئاً إِلَّا اسْتَجَابَ لَه؛
(39)‏ هر كس برای خدا بیماری را عیادت کند، مریض برای عیادت‌كننده چیزی نمی‌خواهد؛ مگر اینكه خداوند در حق او (عیادت‌كننده) مستجاب می‌کند.» به همین علت در سخنان معصومان (ع) سفارش شده است كه از بیماران بخواهید تا برایتان دعا کنند. (40)


پرستاری از بیمار
پس از بیمار كه رنج و مشقت را تحمل می‌كند، پرستاری از بیمار و برآوردن نیاز او از دشوارترین كارها است. به همین علت در دین ما، از مقام پرستار (هركسی كه به نوعی نیاز بیمار را برآورده سازد) بسیار تجلیل شده است.
تاریخ پرستاری در اسلام به زمان حضرت فاطمه(س) باز می‌گردد. آن حضرت در جنگ احد از پدر بزرگوارش پرستاری کرد. آن بانوی بزرگوار با چهارده تن از زنان مسلمان از زخمیها پرستاری كردند.
اهمیت پرستاری در اسلام تا بدانجا است كه پیامبر گرامی‌(ص) می‌فرماید: «مَنْ سَعَى لِمَرِیضٍ فِی حَاجَةٍ قَضَاهَا أَوْ لَمْ یَقْضِهَا خَرَجَ مِنْ ذُنُوبِهِ كَیَوْمٍ وَلَدَتْهُ أُمُّهُ‏؛
(41) هر كس برای برآوردن نیاز بیماری بكوشد، چه آن را برآورده سازد و چه نسازد، از گناهانش خارج می‌شود، مانند روزی كه از مادر زاده شده است.»
آن بزرگوار درباره پرستاری یک شبانه روز از بیمار می‌فرماید: «مَنْ قَامَ عَلَى مَرِیضٍ یَوْماً وَ لَیْلَةً بَعَثَهُ اللَّهُ مَعَ إِبْرَاهِیمَ الْخَلِیلِ (ع)فَجَازَ عَلَى الصِّرَاطِ كَالْبَرْقِ الْخَاطِفِ اللَّامِع‏؛
(42) كسی یك شبانه روز از مریضی پرستاری کند، خداوند او را با ابراهیم خلیل(ع)بر‌می‌انگیزد و مانند برق درخشان از صراط خواهد گذشت.»
در حكایت است كه دو نفر از راه دور براى انجام مناسك حج، به سوى مكه رهسپار شدند. در این سفر، وقتی براى زیارت قبر رسول خدا (ص) به مدینه آمدند، یكى از آنها بیمار و در منزلى بسترى شد و همسفرش از او پرستارى كرد. روزى همسفر، به بیمار گفت: «خیلى مشتاق زیارت مرقد شریف رسول خدا (ص) هستم. اجازه بده براى زیارت بروم و برگردم.»
بیمار گفت: «تو یار و مونس من هستى. مرا تنها مگذار. وضع مزاجى من وخیم است. از من جدا نشو.»
همسفر گفت: «برادر! ما از راه دور آمده‌ایم. دلم براى زیارت پر می‌زند. شما اجازه بدهید، زود می‌روم و برمی‌گردم.»؛ ولى بیمار كه سخت به پرستار نیاز داشت، نمی‌خواست همسفرش، به زیارت برود.
همسفر براى زیارت مرقد شریف رسول خدا(ص) رفت و پس از زیارت به منزل امام صادق (ع)رفت و به حضور آن حضرت، شرفیاب شد، و قصه خود و رفیق راهش را به عرض آن حضرت رساند. امام صادق(ع)فرمود: «اگر تو كنار بستر دوست همسفرت بمانى و از او پرستارى كنى و مونس او باشى، در پیشگاه خداى بزرگ، بهتر از زیارت مرقد شریف رسول خدا (ص) است.»
(43)

ذكر دو نكته در پایان، مناسب به نظر می‌رسد:
1. تمام آنچه درباره اهمیت و فضیلت عیادت و پرستاری از بیماران گفته شد ، مخصوص پرستاری از بیماران غیر فامیل بود؛ اما در پرستاری از پدر و مادر و نیز عیادت از بیماران فامیل، علاوه بر آنچه ذكر شد، ثواب صله ارحام [كه امری واجب است] نیز اضافه می‌شود. همچنین پرستاری از بیمارانی كه سن زیادی از خداوند گرفته و در طاعت خداوند متعال پیر و فرتوت شده‌اند، ثوابی بس مضاعف خواهد داشت؛ چنان‌كه رسول گرامى اسلام(ص) فرموده است: «مِنْ إِجْلَالِ اللَّهِ إِجْلَالُ ذِی الشَّیْبَةِ الْمُسْلِمِ؛
(44)یكى از صُوَر تكریم [و تقدیس] ذات اقدس الهى، [احترام و] تجلیل سالخورده مسلمان است.»
و نیز فرمود:«مَنْ وَقَّرَ ذَا شَیْبَةٍ فِی الْإِسْلَامِ آمَنَهُ اللَّهُ مِنْ فَزَعِ یَوْمِ الْقِیَامَةِ؛
(45) كسى كه پیر مسلمانى را توقیر [وتجلیل] کند، خداوند او را از ترس روز قیامت ایمن مى‏دارد.»

2. بیماری و درد و رنج به گونه‌ای است كه در اعصاب انسان تاثیر می‌گذارد و باعث می‌شود بیمار، ناخواسته در مقابل سر و صدا و یا شلوغی و بسیاری موارد عكس العمل نشان دهد؛ چنانچه گفته شد، دین اسلام راهكارهایی برای جلوگیری از این مشكل ارائه کرده است كه عیادت كوتاه و فاصله بین ایام عیادت از جمله آنها است؛ اما در مقابل به پرستار و عیادت‌كننده و اطرافیان بیمار نیزگوشزد می‌کند كه بد‌اخلاقی بیمار را نادیده بگیرید و آن را امری عادی و طبیعی بدانید. رسول خدا(ص) می‌فرماید: «ثَلَاثَةٌ لَا یَلَامُونَ عَنْ سُوءِ الْخُلْقِ: اَلْمَرِیضُ ، وَالصَّائِمُ حَتَّى یَفْطُرَ، وَالْاِمَامُ الْعَادِلُ؛
(46) سه نفر را به سبب بداخلاقی ملامت نمی‌شوند: بیمار، روزه‌دار تا زمان افطار و امام عادل.»





(1) «و هنگامى كه نماز پایان گرفت [شما آزادید] در زمین پراكنده شوید»: جمعه/10.
(2) مجمع البیان فى تفسیر القرآن‏، فضل بن حسن‏ طبرسى، ناصر خسرو، تهران‏،1372 ش، ج 10، ص435.
(3) امالی‏، شیخ طوسى، دارالثقافة، قم، 1414 ق، ص 629.
(4) مستدرك‏الوسائل، میرزا حسین نورى، مؤسسه آل البیت‏(ع)، قم، چاپ اول، ج2، ص 77.
(5) مكارم الاخلاق، حسن بن فضل طبرسى، شریف رضى، قم، چاپ چهارم، 1412 ق، ص15.
(6) وسائل‏الشیعه، حر عاملى، مؤسسه آل البیت (ع)، قم، چاپ اول، 1409ق، ج 12،ص 213.
(7) مستدرك‏الوسائل، ج 9 ،ص 136.
(8) من‏لایحضره ‏الفقیه، شیخ صدوق، جامعه مدرسین، قم، 1413 ق، ج 3، ص 69.
(9) همان، ج 4، ص 398.
(10) همان، ج 1 ،ص 52.
(11) نساء / 36.
(12) همان.
(13) مسكن‏الفؤاد ، شهید ثانى، كتابخانه بصیرتى، قم، ص 114.
(14) مستدرك‏الوسائل ،ج2 ،ص77.
(15) همان ،ص 79.
(16) دعوات، قطب الدین راوندى، مدرسه امام مهدى(ص)، قم، چاپ اول، 1407 ق، ص224.
(17) عیون الأثر، أبو الفتح، دارالقلم، بیروت، چاپ اول، 1414ق، ج2، ص 400 و بحارالأنوار، علامه مجلسى، مؤسسة الوفاء، بیروت، 1404ق، ج16، ص 228.
(18) من‏لایحضره‏الفقیه، ج 4، ص361‏.
(19) مستدرك‏الوسائل، ج 2، ص 92.
(20) الكافی، ج 3، ص 118.
(21) امالی، شیخ طوسى، دارالثقافة، قم، 1414 ق، ص632.
(22) «از خداوند بزرگ، پروردگار عرش عظیم، مسئلت دارم كه شفایت دهد»: الدعوات، ص223.
(23) مستدرك‏الوسائل، ج 2، ص 154.
(24) گنجینه معارف شیعه، محمد باقر كمره‌ای، چاپخانه فردوسى، تهران‏، چاپ اول‏، ج‏1، ص450.
(25) امالی، شیخ‏ طوسی، ص 639.
(26) كنز العمال، حسام الدین هندی، صفوه السقا، الرساله، بیروت، 1405ق، ج9، ص103، ش25187.
(27) همان، ج9، ص97، ش25153.
(28) همان، ص 210، ش 25700.
(29) دعائم ‏الإسلام، تمیمى مغربى، دار المعارف، مصر، چاپ دوم، 1385 ق، ج 1، ص 218.
(30) الكافی ، ج3 ، ص 217.
(31) كنز العمال، ج9، ص 97، ش25150 و من‏لایحضره‏الفقیه، ج 3، ص 300.
(32) همان، ج9، ص103، ش25189.
(33) الكافی، ج 6، ص 397.
(34) امالی‏، شیخ طوسی، ص 182.
(35) «مَنْ عَادَ مَرِیضاً فَلَا یَزَالُ فِی الرَّحْمَةِ حَتَّى إِذَا قَعَدَ عِنْدَهُ اسْتَنْقَعَ فِیهَا ثُمَّ إِذَا قَامَ مِنْ عِنْدِهِ فَلَا یَزَالُ یَخُوضُ فِیهَا حَتَّى یَرْجِعَ مِنْ حَیْثُ خَرَجَ»: بحارالأنوار، ج 79، ص 94.
(36) ثواب الاعمال ، شیخ صدوق، شریف رضى، قم، چاپ دوم، 1364ش، ص 194.
(37) الكافی، ج 3، ص121.
(38) مستدرك‏الوسائل، ج7، ص242.
(39) عدة الداعی، ابن فهد حلى، دارالكتاب الاسلامى، چاپ اول، 1407ق، ص 126.
(40) رسول خدا(ص) می‌فرماید: «اِذَا دَخَلْتَ عَلَی مَرِیضٍ فَمُرْهُ اَنْ یَدْعُو لَكَ فَاِنَّ دُعَاءَهُ كَدُعَاءِ الْمَلَائِكَةِ؛ زمانی كه بر مریضی وارد می‌شوی، از او بخواه تا برایت دعا كند كه دعای او همانند دعای ملائكه است.» (سنن ابن ماجه، تحقیق محمدفؤاد عبدالباقی، دارالفكر، ج1، ص463.)
(41) من‏لایحضره‏الفقیه، ج 4، ص 16.
(42) ثواب‏الأعمال، ص 288.
(43) داستان دوستان، محمد محمدی اشتهاردی، دفتر تبلیغات، چاپ هفتم،1376ش، ج2، ص159.
(44) الكافى، ج 2، ص 165.
(45) وسائل الشیعه، ج 12، ص 99.
(46) كنزالعمال، ج8، ص 456، ش 23637.

منبع : ماهنامه اطلاع رسانی، پژوهشی، آموزشی مبلغان شماره127

طراحی و کدنویسی قالب : علیرضاحقیقت - ثامن تم

Web Template By : Samentheme.ir